Module 3
Week 1.
Offloading
Afsluiting week 1
Week 2.
Neurologie
Neuropathie
Neuropathische athropathie
Iatrogene schade
Afsluiting week 2
Week 3.
Auto-immuunziekten
Pijn en pijn beleving
Afsluiting week 3
Week 4.
Integratie inhoudelijke kennis in de zorgmodule
Afsluiting module 3
Einde scholing Zorgmodule Preventie Voetulcera

Samenvatting week 1

Hoofstuk De WHY van preventieve voetzorg

Het verbinden van het medische domein met voet- en schoenzorg en de daaruit voortvloeiende ontwikkelingen in het beroep, worden door spreker Michel Boerrigter benadrukt. Boerrigter reflecteert op zijn tijd als bestuurslid tijdens de coronapandemie, waarbij de keuze werd gemaakt om als podotherapiepraktijk open te blijven, zelfs te midden van de uitdagingen van de pandemie. Trots wordt uitgedrukt over deze keuze, die het mogelijk maakte om cruciale zorg te blijven bieden aan mensen met diabetes en andere aandoeningen, ondanks de moeilijke omstandigheden. Boerrigter benadrukt het belang van deze zorg, vooral in tijden waarin andere zorginstellingen gesloten moesten blijven en wijst op de essentie van het werk dat zij doen. 

De impact van deze beslissing wordt geïllustreerd aan de hand van voorbeelden van patiënten die ernstige complicaties ondervonden als gevolg van voetproblemen, waaronder amputatie. Deze voorbeelden benadrukken het belang van voet- en schoenzorg en tonen aan hoe deze zorg levens kan veranderen. Financiële stabiliteit van veel praktijken wordt ook genoemd als een positief gevolg van het voortzetten van de zorg tijdens de pandemie.

Boerrigter gaat dieper in op de impact die podotherapeuten kunnen hebben op de maatschappij, met name op mensen die te maken hebben met ernstige voetproblemen. Persoonlijke ervaringen worden gedeeld, zoals een patiënt die complicaties ondervond na het dragen van een orthese, wat leidde tot ernstige infectie en uiteindelijk tot amputatie. Deze ervaringen hebben Boerrigter gemotiveerd om dit werk te blijven doen en de preventieve zorgmodule en basisverzekering voor voetproblemen te blijven ondersteunen.


Hoofdstuk Het meten van voetdruk

Jaap van Netten geeft in deze video meer uitleg over onderzoek naar het meten van voetdruk, gebaseerd op studies uitgevoerd in het Amsterdam UMC. Hij herinnert aan eerdere webinars over krachten en druk, waarbij hij de relatie tussen druk en grondreactiekracht uitlegde. De presentatie richt zich op het verminderen van druk op de voeten bij de behandeling van voetproblemen.

Van Netten bespreekt verschillende methoden om de kracht en druk te verminderen, zoals langzamer lopen en het verplaatsen van kracht met behulp van krukken of rollators. Ook wijst hij op de beperkte effectiviteitvan gewichtsverlies voor drukvermindering, vanwege andere factoren zoals versnelling.

Daarna behandelt van Netten het vergroten van het oppervlak als een effectievere benadering om druk te verminderen, met specifieke aandacht voor het dragen van schoenen. Hij benadrukt ook het belang van het vergroten van de beweeglijkheid van gewrichten en bespreekt chirurgische ingrepen als laatste optie.

Vervolgens gaat van Netten in op het meten van druk, zowel blootvoets als in schoenen. Hij legt de diagnostische en prognostische waarde van blootvoetse drukmetingen uit en benadrukt het belang van het meten van druk in schoenen vanwege het feit dat patiënten meestal schoenen dragen. Hij geeft richtlijnen voor het correct meten van druk en het interpreteren van drukmetingen, afhankelijk van de omstandigheden.

Kort samengevat biedt deze video inzicht in het meten van voetdruk, benadrukt het belang ervan voor diagnostiek, prognostiek en behandelingsevaluatie en geeft richtlijnen voor het interpreteren van drukmetingen.


Hoofdstuk Schoenontwerp elementen bij de diabetische voet

In deze presentatie verteld bewegingswetenschapper Sicco Bus, Prof. Rehabilitation & Development Amsterdam UMC, over schoenontwerp elementen bij de (diabetische) voet. Bus gaat in op de oorzaken van ulcera bij mensen met diabetes, vooral wanneer neuropathie en verminderde sensibiliteit aan de voet optreden. Mechanische factoren, zoals verhoogde druk tijdens het lopen, spelen hierbij een belangrijke rol. Dit leidt tot overmatige callusvorming en ontstekingsreacties, resulterend in voetulcera, vaak onder MTP-1 of de bal van de voet.

Op maat gemaakte schoenen worden vaak voorgeschreven voor patiënten met een hoog risico op voetulcera. Deze schoenen zijn ontworpen om drukpunten te verplaatsen naar gebieden met lagere druk, waardoor het risico op wonden afneemt. Biomechanisch onderzoek heeft verschillende schoenontwerpelementen geïdentificeerd die drukverlaging kunnen bewerkstelligen, zoals afwikkelvoorzieningen, zoolverstijvingen en zolen met specifieke druk verlagende elementen.

Door gebruik te maken van een effectmatrix voor drukontlasting, gebaseerd op uitgebreid onderzoek, kunnen schoenontwerpelementen worden geselecteerd op basis van individuele behoeften en locaties van hoge drukpunten. Dit resulteert in een significante vermindering van de kans op voetulcera en recidiverende ulcera, wat een systematische en op wetenschap gebaseerde aanpak van schoenvoorschriften voor mensen met diabetes benadrukt. 


Hoofdstuk Schoenontwerp protocol

In deze presentatie bespreekt Sicco Bus het schoenontwerp protocol voor diabetische voeten. Het protocol is ontwikkeld in samenwerking met experts en is gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en consensus. Het protocol richt zich op het voorkomen van voetulcera bij mensen met diabetes door middel van maatwerk schoeisel en zolen. Het protocol omvat veertien domeinen van de neuropathische voet en een tienstappenplan voor drukverlaging. Onderzoek toont aan dat het protocol leidt tot significante vermindering van het risico op ulcera. Met deze systematische aanpak kunnen individuele behoeften worden geïdentificeerd en richtlijnen worden gegeven voor schoen- en steunzoolconstructies.


Hoofdstuk Artikelen schoen ontwerpprotocol

Artikel: ‘Ontwerpprotocol bij orthopedische schoenenkeuze diabetische voet’
Dit artikel beschrijft de ontwikkeling van een schoen ontwerpprotocol voor mensen met diabetes en voetcomplicaties, in samenwerking tussen het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam en Livit Orthopedie. Het protocol is gebaseerd op wetenschappelijke kennis en consensus van experts en heeft als doel om te komen tot meer uniforme besluitvorming en betere schoenen voor deze doelgroep. Het protocol omvat veertien domeinen van de diabetische voet en beschrijft welk type voet welke gespecificeerde schoenvoorziening moet krijgen. Daarnaast worden vuistregels gegeven die gelden voor alle domeinen, zoals het corrigeren van gewrichtsstanden en het selecteren van geschikte materialen. Het artikel bevat ook specificaties per voorziening voor elk domein, inclusief informatie over de schachthoogte, afwikkelvoorziening, hakhoogte, enzovoort. Het protocol is ontwikkeld door een multidisciplinaire werkgroep bestaande uit revalidatieartsen, orthopedische schoentechnici en wetenschappers, en is getest in de praktijk. Het vervolgplan omvat de digitalisering van het protocol en wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van de voorzieningen waarover kennis hiaten bestaan.

Artikel: ‘State of the art design protocol for custom-made footwear for people with diabetes and peripheral neuropathy’
Ondanks het voorschrijven van op maat gemaakte schoenen aan mensen met diabetes die vatbaar zijn voor ulceratie, ontbreken specifieke richtlijnen voor het ontwerp van het schoeisel, ondanks het beschikbare wetenschappelijke bewijs. Daarom hebben we een ontwerpprotocol ontwikkeld om dit hiaat aan te pakken en het voorschrijven van op maat gemaakt schoeisel aan mensen met diabetes en perifere neuropathie te ondersteunen. Dit protocol is gericht op mensen met diabetes die een matig tot hoog risico lopen op het ontwikkelen van een voetulcus en kan worden toegepast voor zowel schoenen als inlegzolen. Een multidisciplinaire groep van experts heeft gedurende 12 bijeenkomsten een ontwerp-algoritme voor schoeisel en een op bewijs gebaseerd drukverlichtingsalgoritme ontwikkeld. Hoewel de meeste kenmerken van de inlegzolen en sommige schoen-gerelateerde kenmerken op bewijs waren gebaseerd, waren de meeste schoen-gerelateerde kenmerken gebaseerd op consensus. Het drukverlichtingsalgoritme was gebaseerd op recente gegevens uit schoeiselproeven en richtte zich specifiek op patiënten met een genezen plantair voetulcus. Deze protocollen zijn baanbrekend en zouden moeten leiden tot een meer uniforme besluitvorming bij het voorschrijven van op maat gemaakt schoeisel, waardoor variatie in schoeiselvoorziening wordt verminderd en klinische uitkomsten worden verbeterd bij de preventie van diabetische voetulcera.


Hoofdstuk Dragen orthopedisch schoeisel

Jaap Van Netten verteld in deze presentatie het belang van het dragen van orthopedische schoenen. Hij benadrukt dat de effectiviteit van deze schoenen afhankelijk is van hoe lang ze worden gedragen, zoals aangetoond in onderzoek zoals de Diavos Trial. Hieruit blijkt dat alleen patiënten die hun schoenen voldoende dragen, profiteren van de biomechanische voordelen ervan.

Van Netten legt uit dat schoenen niet alleen functionele hulpmiddelen zijn, maar ook een mode-item en een deel van iemands identiteit. Daarom is het vervangen van reguliere schoenen door orthopedische schoenen een complex proces. Hij benadrukt dat de therapietrouw gemiddeld tussen de 60-70% ligt, maar dat het meten hiervan uitdagend is en vaak afhankelijk is van subjectieve rapportage of objectieve sensoren.

Het gebruik van orthopedische huisschoenen, speciaal voor gebruik binnenshuis, wordt besproken als een manier om de draagtijd te verhogen. Onderzoek toont aan dat patiënten die deze huisschoenen gebruiken, consistent hogere therapietrouw vertonen, vooral in huiselijke omgevingen. Daarnaast wijst Van Netten op het belang van feedback en communicatie met patiënten om de draagtijd te verbeteren, hoewel het effect hiervan nog verder onderzocht moet worden.

De presentatie biedt een diepgaand inzicht in factoren die samenhangen met draagtijd, waaronder subjectieve percepties van de voordelen van orthopedische schoenen en de impact van communicatie op het gedrag van patiënten. Terwijl er veelbelovende interventies zijn, zoals het gebruik van huisschoenen en motiverende gespreksvoering, benadrukt Van Netten dat er meer onderzoek nodig is om effectieve methoden te vinden om de therapietrouw te verbeteren en de voordelen van orthopedische schoenen te maximaliseren.


Hoofdstuk De praktijk – orthopedische schoen casus 1

Reumatische aandoeningen worden steeds sneller en effectiever behandelt waardoor de schade op termijn minder is. Echter op dit moment zijn er nog veel patiënten met deformiteiten. In deze eerste casus bespreekt Han Heetkamp, orthopedisch schoentechnoloog en commissielid bij NBOT, het aanmeten van orthopedisch schoeisel bij een patiënten met reumatoïde artritis.

Deze eerste casus gaat over een dame van ongeveer 80 jaar oud met erosieve RA en diabetes type 2, maar zonder neuropathie. Han legt uit dat hij geen standaardprotocol volgt, maar een meer op maat gemaakte aanpak hanteert. Hij gebruikt foto’s en röntgenfoto’s voor de anamnese en kiest voor een blauwdruk en een schuimdoos voor het meetproces. Hij maakt een lage leest om een elegant model te kunnen maken dat toch voldoende steun biedt. De materialen en constructie worden afgestemd op de wensen van de cliënt voor een zachte en lichte schoen, met toevoeging van een rolafwikkeling en een zoolverstijving voor extra comfort en stabiliteit.


Hoofdstuk De praktijk – orthopedische schoen casus 2

Han Heetkamp deelt een casus over een poliovoet. Hij begint met een samenvatting van de anamnese, waarbij hij de voorgeschiedenis, bewegingsonderzoek en pijnklachten van de 84-jarige meneer B bespreekt. Zijn rechtervoet vertoont ernstige vervormingen als gevolg van polio, terwijl zijn linkervoet relatief normaal is. Han benadrukt het belang van maatnemen en de keuze voor gipsen in plaats van scannen vanwege de behoefte aan nauwkeurige correctie. Hij legt uit dat het gebruik van gips hem in staat stelt om de voet beter te corrigeren en een schuimleest te maken om de drukpunten te identificeren. Han beschrijft ook de maatname, waarbij hij een orthese ontwikkelt om de spitsstand en klapvoeten op te vangen en het belang van een stevig onderwerk voor stabiliteit benadrukt. Han besluit met een beschrijving van de ontwikkelde schoen, waarbij hij extra ruimte aan de laterale zijde toevoegt voor meer stabiliteit en comfort.


Hoofdstuk Orthopedische schoentechniek en de zorgmodule

Voor het eerst heeft ook de orthopedisch schoentechnoloog een plek gekregen in de Zorgmodule Preventie Voetulcera. Deze rol richt zich met name op pijler 5, advisering over adequaat schoeisel en/of advisering over andere hulpmiddelen. Specifieker gaat het om het leveren van schoenaanpassingen (OVAC) en (semi-)orthopedisch schoeisel (OSB/OSA). En dan vooral als in confectieschoeisel geen adequate oplossing gevonden wordt voor de aanwezige tekenen van lokaal verhoogde druk. Daarnaast zijn in de Zorgmodule ook mogelijkheden gecreëerd om met het oog op de toekomst de orthopedisch schoentechnoloog als medebehandelaar te betrekken bij de preventieve voetzorg.


Hoofdstuk De rol van de orthopedisch schoentechnoloog in de zorgmodule

In de vorige versie van de zorgmodule is de orthopedisch schoentechnoloog niet expliciet opgenomen. In de nieuwe versie is ervoor gekozen dit wel te doen. Michel Boerrigter en Han Heetkamp bespreken de belangrijke rol van de orthopedisch schoentechnoloog in de zorgmodule en hoe deze samenwerking plaats kan vinden.

Michel Boerrigter en Han Heetkamp gaan in deze video in op de samenwerking tussen de podotherapeut en orthopedisch schoentechnoloog, met name in de preventieve voetzorg. De Nederlandse Beroepsvereniging Orthopedische Schoentechnologen (NBOT) en de Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten (NVvP) werken vanuit de inhoudelijke invalshoek samen. Deze presentatie bespreekt de belangrijkste resultaten van een recente enquête onder beide beroepsgroepen, waarbij er dieper ingegaan wordt op de praktijkervaringen en uitdagingen in onze samenwerking.

Uit de enquête blijkt dat er diverse manieren zijn waarop cliënten worden doorverwezen en dat samenwerking in multidisciplinaire spreekuren zowel in de eerste als tweede lijn voorkomt. Echter, ongeveer de helft van de respondenten geeft aan niet deel te nemen aan multidisciplinaire spreekuren, wat aangeeft dat er ruimte is voor verbetering in de samenwerking.

Het belangrijkste voordeel van multidisciplinaire spreekuren voor cliënten is de eenduidigheid van de geboden zorg, waarbij verschillende specialisten samenwerken om een holistische benadering te bieden. Deze benadering bevordert een betere en efficiëntere zorgverlening, zoals uit de enquêteresultaten blijkt. Positieve ervaringen uit de praktijk onderstrepen het belang van samenwerking tussen orthopedische schoentechnologen en podotherapeuten, waarbij gezamenlijk problemen van patiënten worden opgelost en preventieve zorg wordt geboden. Het delen van kennis en ervaringen tussen beide disciplines is cruciaal voor een optimale zorgverlening. Een van de uitdagingen in onze samenwerking is het verschil in terminologie en vakjargon, wat soms kan leiden tot miscommunicatie. Het is essentieel dat we elkaar leren begrijpen en op één lijn komen wat betreft terminologie en benadering van patiëntenzorg.

Tot slot wordt het belang van directe communicatie tussen orthopedisch schoentechnologen en podotherapeuten benadrukt, zonder via de cliënt te communiceren. Door elkaar rechtstreeks te benaderen bij eventuele problemen of zorgen, kunnen we misverstanden voorkomen en de kwaliteit van zorg verbeteren. In conclusie willen Boerrigter en Heetkamp benadrukken dat een goede samenwerking tussen orthopedisch schoentechnologen en podotherapeuten essentieel is voor het leveren van optimale zorg aan patiënten met voetproblemen.